Rulmanın en az konuşulan ama en çok arıza başlatan parçası kafestir: yuvarlanma elemanlarını eşit aralıkta tutar, birbirine sürtünmesini engeller ve gresi taşır. Kafes kırıldığında bilyalar bir tarafa yığılır ve rulman saniyeler içinde kilitlenir. Bu yazı kafes malzemelerini, kod eklerini (J, M, TN9, TVP…) ve hangi koşulda hangisinin seçileceğini açıklıyor. Kod okuma için rulman kodları yazımıza bakın.
Kafesin Görevi
- Bilya/makaraları eşit aralıkta tutar; aralık bozulursa yük dağılımı ve dönme hassasiyeti bozulur.
- Yuvarlanma elemanlarının birbirine sürtünmesini engeller (aynı yönde dönen komşu bilyalar temas noktasında zıt hızdadır; kafes olmadan kızışırlar).
- Ayrılabilir rulmanlarda (silindirik makaralı, konik) elemanları bilezik üzerinde bir arada tutar.
- Gresi bilyaların yakınında taşır, yağ filmini destekler.
- Bedeli: kafes yer kaplar; kafessiz (tam bilyalı) rulman aynı boyutta %30–50 daha fazla yük taşır ama düşük devirle sınırlıdır.
Kafes Malzemeleri ve Kodları
| Malzeme | Kod (SKF / FAG / NSK yaklaşık) | Sıcaklık | Devir | Güçlü Yanı | Zayıf Yanı |
|---|
| Sac çelik, preslenmiş | J (standart, çoğu kez yazılmaz) / — / — | −40 / +300 °C | Yüksek | Ucuz, dayanıklı, sıcaklığa duyarsız | Titreşimde yorulur, kayıcı; ses üretir |
| Pirinç, işlenmiş (masif) | M, MA, MB, ML / M, MA / M | −40 / +250 °C | Yüksek | Darbeye, titreşime ve hizasızlığa dayanır | Pahalı, ağır; amonyaklı ortamda çatlar |
| Poliamid PA66 (cam elyaf takviyeli) | TN9, TN / TVP, TVH, TVPB / T, TYN | −40 / +120 °C (kısa süre 150) | Çok yüksek | Sessiz, hafif, elastik, iyi yağ tutar | Sıcaklıkta yaşlanır, bazı yağ katkıları ve gres tipleriyle uyumsuz |
| PEEK | TNHA / TVP2 / — | −40 / +200 °C | Çok yüksek | Poliamidin sıcaklık dayanımlı hali | Pahalı |
| Fenolik reçine (bez takviyeli) | TA, TB / — / — | ≤ 120 °C | Çok yüksek (hassas rulman) | Hafif, yağ emer, takım tezgahı mili | Hassas seri dışında nadir |
| Kafessiz (tam bilyalı/makaralı) | V (SKF), -V (FAG) / "full complement" | — | Düşük | Maksimum yük kapasitesi | Sürtünme yüksek, düşük devir |
Örnek: 6205 TN9/C3 = poliamid kafes, C3 boşluk; NU 210 ECM = pirinç kafesli silindirik makaralı; 6205 J veya sadece 6205 = çelik kafes; 22216 E1-XL-K-TVPB (FAG) = poliamid kafesli oynak makaralı, konik delik; NU 305 V = kafessiz.
Hangi Kafes Ne Zaman?
| Koşul | Önerilen Kafes | Neden |
|---|
| Genel elektrik motoru, pompa | Çelik veya poliamid | Ekonomik; poliamid daha sessiz |
| Sıcaklık > 120 °C sürekli (fırın, kurutucu, motor yakını) | Çelik veya pirinç | Poliamid yaşlanır, kırılganlaşır |
| Darbe, titreşim, elek, kırıcı | Pirinç (masif) | Çelik sac kafes yorulur, poliamid kırılabilir |
| Hizasızlık, eğilen mil | Pirinç veya poliamid | Elastik/sağlam; çelik kafes kenardan sürtünür |
| Yüksek devir, düşük ses istenen | Poliamid, fenolik | Hafif, kendini yağlayan |
| Yağ sisi ile yağlama, kuru çalışma riski | Poliamid | Acil durumda kısa süre yağsız çalışır |
| Ağır yük, düşük devir (vinç, pres) | Kafessiz veya pirinç | Yük kapasitesi |
| Amonyaklı ortam (soğutma tesisi) | Çelik veya poliamid | Amonyak pirinci gerilme korozyonuyla çatlatır |
| Bazı sentetik yağ katkıları, yüksek EP katkısı | Çelik / pirinç | Poliamidi bozabilir; gres üreticisine danışın |
Dikkat: Sıcaklık sınırı en sık göz ardı edilen kuraldır: poliamid kafesli rulman 120 °C'nin üstünde çalıştırılırsa kafes aylar içinde sertleşir ve kırılır; kırılan kafes parçaları bilyaları serbest bırakır. Motor yatağı 100 °C'yi geçiyorsa çelik kafes (J) veya C3 boşluklu çelik kafesli tip isteyin.
Kafes Arızası Nasıl Anlaşılır?
- Ses: düzensiz tıkırtı, dönerken "hışırtı"; titreşim analizinde FTF (kafes frekansı, devrin ~0,4 katı) tepesi (titreşim analizi).
- Görsel: kafes köprülerinde çatlak, aşınmış cepler, poliamidde renk kararması (ısı) veya beyazlaşmış kırılgan yüzey.
- Gres: pirinç kafeste sarı metal tozu; poliamidde plastik talaş.
- Neden: hizasızlık ve eğik montaj (kafes tek taraflı yüklenir), yetersiz yağlama (kafes-bilya sürtünmesi), aşırı ivmelenme/durma (kafes darbe alır), ısı ve kimyasal uyumsuzluk, montajda kafese darbe.
Kafes hasarı hemen her zaman ikincildir: önce yağlama, hizalama veya sıcaklık sorunu vardır. Yeni rulmanı takmadan önce bu nedeni giderin; ayrıntı için rulman neden bozulur yazımıza bakın.
Kafes, Tane Bilya ve Ayrı Parçalar
Bazı büyük rulmanlarda ve bakım atölyelerinde kafes, tane bilya ve masura (silindirik makara) ayrıca temin edilip rulman yenilenebilir; ancak standart boyutlarda bu ekonomik değildir, komple rulman değişimi tercih edilir. Kafes ve burç ürünleri için kafesler ve kafes ve burçlar kategorilerine bakın; iğneli rulman kafesleri (K serisi) ise başlı başına bir rulman tipidir (iğneli rulman yazımız).
İpucu: Sipariş verirken kafes kodunu belirtmezseniz üretici standardı gelir (çoğu bilyalı rulmanda çelik, birçok silindirik ve oynak makaralıda poliamid veya pirinç). Sıcak veya titreşimli uygulamada kafes malzemesini özellikle söyleyin.
Sık Sorulan Sorular
TN9 ve TVP aynı şey mi? Evet; ikisi de cam elyaf takviyeli poliamid 6.6 kafesi gösterir (TN9 SKF, TVP FAG yazımı). NSK'da T veya TYN kullanılır.
Poliamid kafesli rulman motorda kullanılabilir mi? Yatak sıcaklığı sürekli 100–110 °C altında kalıyorsa evet; sessizlik avantajı vardır. Sıcak motorlarda ve frekans konvertörlü yüksek devirde çelik kafes daha güvenlidir.
Kafessiz rulman ne zaman tercih edilir? Yerin dar, yükün çok yüksek ve devrin düşük olduğu yerlerde: vinç makaraları, pres kolonları, hidrolik motor. Sürtünme ve ısı yüksek devirde sorun olur.
Kafesler, Tane Bilya ve Rulmanlar
Kafes, tane bilya, masura ve tüm rulman tipleri için rulman kategorisine göz atın. Uygulamanıza uygun ürün için: +90 552 610 93 63 (İkitelli OSB, Başakşehir/İstanbul).