İki mil aynı eksende değilse ve aralarında açı varsa kaplin yetmez; devreye kardan mafsalı girer. Araç şaftındaki mafsalın küçük kardeşi olan sanayi U-mafsalı, 45°'ye kadar açıyla tork iletir; tarım makineleri, konveyör tahrikleri, tekstil makineleri, ayar kollarında ve ölçü aletlerinde kullanılır. Bu yazı tekli–çiftli mafsal farkını, hız dalgalanması meselesini ve seçim kurallarını anlatıyor. Açısız bağlantılar için kaplin rehberimize bakın.
Tekli Mafsalın Sorunu: Hız Dalgalanması
Tekli kardan mafsalı, açıyla çalışırken çıkış milini sabit hızda döndürmez: giriş sabit dönerken çıkış her devirde iki kez hızlanır, iki kez yavaşlar. Dalgalanma açıyla büyür:
| Çalışma Açısı | Hız Dalgalanması (±) | Yorum |
|---|
| 5° | %0,4 | İhmal edilebilir |
| 10° | %1,5 | Çoğu tahrikte kabul edilir |
| 20° | %6,4 | Titreşim ve tork darbesi belirgin |
| 30° | %15 | Yalnızca düşük devir / el tahriki |
| 45° | %41 | Sadece elle veya çok düşük devirde |
Bu dalgalanma tork darbesi, ses ve rulman yorulması yaratır. Çözüm çiftli mafsal veya doğru düzenlenmiş iki tekli mafsaldır: ikinci mafsal birincinin dalgalanmasını tersine çevirerek iptal eder.
Çiftli Mafsal ve Z / W Düzeni
- Çiftli mafsal: iki tekli mafsalın ortak kısa ara gövde ile birleşimi; giriş ve çıkış açıları eşit olduğu için çıkış hızı sabittir (homokinetik yaklaşım). 90°'ye kadar toplam açı (her mafsal 45°).
- Z düzeni: giriş ve çıkış milleri paralel, aralarında ofset; iki tekli mafsal + ara mil. Her iki mafsal açısı eşit olmalı.
- W düzeni: giriş ve çıkış milleri kesişen; yine iki eşit açı.
- Faz kuralı: ara mil üzerindeki iki mafsalın çatalları aynı düzlemde olmalı (birbirine paralel). Çatallar 90° kaymışsa dalgalanma iptal olmaz, iki kat artar. Sökülüp takılan ara mile mutlaka işaret koyun.
İpucu: Ara mil uzunsa kayar (teleskopik) tip kullanın; açı değiştiğinde mafsallar arası mesafe değişir ve rijit ara mil yataklara eksenel yük bindirir.
Tipler ve DIN 808 Ölçüleri
| Tip | Yatak | Devir | Tork | Özellik |
|---|
| Burçlu (düz yataklı) tekli | Çelik pim – çelik/bronz burç | ≤ 1.000 d/dk | Orta | Ekonomik, ayar ve el tahrikleri, düşük devir |
| İğneli rulmanlı tekli | İğneli rulman | ≤ 4.000 d/dk | Yüksek | Sürekli tahrik, düşük sürtünme, uzun ömür |
| Çiftli (burçlu / iğneli) | — | Tipe göre | Tipe göre | 90° toplam açı, sabit çıkış hızı |
| Kayar (teleskopik) çiftli | — | — | — | Ara mesafe değişimini karşılar |
| Paslanmaz | AISI 304/316 | — | — | Gıda, kimya, yıkama ortamı |
| Körüklü (boot) korumalı | — | — | — | Tozlu, kirli ortam; gres kaybı yok |
DIN 808 kodlama örneği: Mafsal 16 x 52 tekli → dış çap 16 mm, toplam boy 52 mm; standart dış çaplar 10, 13, 16, 20, 25, 32, 40, 50, 63 mm; delik ham (pilot) veya işlenmiş (H7 + kama kanalı / kare / altıgen) sipariş edilir. Yamansa'da tekli mafsallar, çiftli mafsallar ve dana gözlü mafsallar (küresel, oynak bağlantı elemanı) ayrı listelenir.
Seçim: Tork ve Açı Hesabı
- Gerekli torku bulun: T (Nm) = 9550 × P (kW) / n (d/dk). 1,5 kW, 1.400 d/dk → 10,2 Nm.
- Hizmet faktörü uygulayın: düzgün yük 1,5; orta darbe 2; ağır darbe / geri dönüşlü 3. → 10,2 × 2 ≈ 20 Nm.
- Açı düzeltmesi: mafsal kataloğundaki tork değeri genellikle küçük açı için verilir; 15° için ×0,8, 30° için ×0,5, 45° için ×0,3 gibi düşürün (üretici eğrisine bakın).
- Devir–açı çarpımı: iğneli mafsalda n × β ≤ 25.000–30.000 (d/dk × derece) tipik sınır; 1.400 d/dk × 15° = 21.000 → uygun.
- Sonuçta katalogdan bu torku sağlayan en küçük dış çapı seçin; delik çapı mile uygun (H7) ve kama kanalı DIN 6885 (kama rehberi).
Montaj, Bakım ve Arıza
- Giriş ve çıkış milleri mafsala yakın yataklanmalı; mafsal radyal yük taşımaz, sarkan mil pimleri kırar.
- Setuskur/kama/pim ile bağlantı; yüksek torkta sıkma bileziği veya çapraz pim.
- Burçlu tipler haftalık–aylık ince yağ/gres; iğneli tipler nipelden 3–6 ayda gres. Körüklü tipler gres kaybını önler.
- Arıza belirtileri: ritmik tıkırtı (pim boşluğu), ısınma (açı çok büyük / yağsız), çatal kırılması (darbe torku), ara milde titreşim (faz hatası veya balans).
- Aşınmış pim ve burçlar bazı serilerde yenilenebilir (haç seti); küçük ölçülerde mafsal komple değişir.
Dikkat: Dönen mafsalı ve ara mili muhafaza altına alın; çatallar açık dönerken giysi ve eldiven kapar. Tarım makinelerinde şaft koruması yasal zorunluluktur.
Sık Sorulan Sorular
Tekli mafsal ile 30° açı çalıştırabilir miyim? Yapısal olarak evet (45°'ye kadar), ama %15 hız dalgalanması yüksek devirde titreşim yapar. 10°'nin üstünde sürekli tahrikte çiftli mafsal veya iki eşit açılı tekli mafsal kullanın.
Mafsal yerine esnek kaplin olur mu? Kaplinler en fazla 1–3° açı karşılar. 3°'nin üstünde kalıcı açı varsa mafsal, ayrıca paralel ofset büyükse ara milli çift mafsal gerekir.
Ham delikli mafsalı kim işler? Mafsal gövdesi işlenebilir çeliktendir; tornacı H7 delik ve kama kanalı açar. Çoğu tedarikçi istenen delik ve kanalı işlenmiş olarak da verir; mil çapını ve kama ölçüsünü belirtin.
Tekli, Çiftli ve Dana Gözlü Mafsallar
DIN 808 kardan mafsalları, çiftli mafsallar ve oynak bağlantı elemanları için mafsal kategorisine göz atın. Uygulamanıza uygun ürün için: +90 552 610 93 63 (İkitelli OSB, Başakşehir/İstanbul).