Kaplin, iki mili (örneğin motor ile redüktör veya pompa milini) birbirine bağlayarak torku ileten ve çoğu tipte millerdeki küçük hizasızlıkları telafi eden güç aktarım elemanıdır. Yanlış kaplin seçimi; titreşim, rulman arızası ve mil kırılmasının en sık nedenlerindendir. Bu rehberde kaplin çeşitlerini ve seçim kriterlerini tablolarla anlatıyoruz.
Kaplin Ne İşe Yarar?
- İki mil arasında tork ve devir iletir.
- Motor ile tahrik edilen makine arasındaki eksenel, radyal ve açısal hizasızlığı tolere eder.
- Kalkış darbelerini ve titreşimi sönümler, rulman ve keçeleri korur.
- Bakımda motor veya pompanın kolay sökülmesini sağlar (ayaklı/spacer tipler).
- Aşırı yükte kırılarak (kırılma pimli tipler) pahalı ekipmanı korur.
Rijit mi Esnek mi?
Rijit kaplinler (manşon, flanşlı) iki mili tek parça gibi bağlar; yalnızca millerin çok hassas hizalandığı ve hizanın bozulmadığı yerlerde kullanılır. Esnek kaplinler ise elastik bir eleman (lastik, poliüretan, yay, disk) veya kayar bağlantı (dişli, zincir) ile hizasızlığı telafi eder. Sanayideki motor-pompa, motor-redüktör bağlantılarının büyük çoğunluğunda esnek kaplin kullanılır.
Kaplin Çeşitleri Karşılaştırma
| Tip | Elastik Eleman | Öne Çıkan Özellik | Tipik Kullanım |
|---|
| Yıldız (Jaw) | Poliüretan yıldız lastik | Ekonomik, bakım kolay, titreşim sönümler | Pompa, fan, kompresör, küçük redüktör |
| GE Kaplin | Kauçuk dişli lastik | Yüksek hizasızlık toleransı, sessiz | Genel makine, vibrasyonlu ekipman |
| Ayaklı Kaplin | Kauçuk ayak (burç) | Sökülmeden lastik değişimi, büyük tork | Pompa istasyonları, konveyör tahrikleri |
| DK Kaplin | Kauçuk lastik | Kompakt, çift taraflı flanş | Redüktör çıkışları |
| L Tipi Kaplin | Kauçuk/poliüretan | Standart L090–L225 boyutlar, kolay bulunur | Küçük-orta pompalar |
| Pimli Kaplin | Kauçuk burçlu pimler | Yüksek tork, darbe sönümleme | Vinç, kırıcı, ağır tahrik |
| Zincirli Kaplin | Çift sıralı zincir | Kompakt, yüksek tork, düşük devir | Konveyör, karıştırıcı |
| Servo Kaplin | Metal körük / disk | Sıfır boşluk (backlash), yüksek hassasiyet | CNC, robot, servo tahrik |
Kaplin Seçim Adımları
- Nominal torku hesaplayın: T (Nm) = 9550 × P (kW) / n (d/dk). Örnek: 7,5 kW, 1450 d/dk → 49 Nm.
- Servis faktörü uygulayın: Düzgün yük (santrifüj pompa) ×1,5; orta darbe (konveyör) ×2; ağır darbe (kırıcı, pres) ×3. 49 Nm × 2 = 98 Nm tasarım torku.
- Mil çaplarını kontrol edin: Seçilen kaplin boyutunun maksimum delik çapı her iki mile de uymalı.
- Devri kontrol edin: Kaplin kataloğundaki maksimum devir motor devrinin üzerinde olmalı.
- Hizasızlık toleransını montaj koşullarınızla karşılaştırın; sık sökülen ekipmanda ayaklı/spacer tip tercih edin.
- Ortam: sıcaklık, yağ ve kimyasal temas varsa poliüretan yerine uygun elastomer seçin.
İpucu: Tork hesabında motorun kalkış torkunu unutmayın; direkt yol verilen motorlarda kalkış torku nominalin 2–2,5 katına çıkar. Servis faktörü bu yüzden vardır.
Montaj ve Bakım
- Kaplin göbeklerini mile kama ve setskur ile sabitleyin; ısıtarak takmak gerekirse 80–100 °C yeterlidir.
- Mil uçları arasındaki boşluğu (gap) katalog değerine ayarlayın; lastik sıkışmamalı.
- Hizalamayı komparatör veya lazerle yapın; radyal hizasızlık genelde 0,1–0,3 mm ile sınırlıdır.
- Elastik elemanı (lastiği) periyodik kontrol edin: çatlak, sertleşme veya toz varsa değiştirin — yıldız kaplin lastikleri ucuz bir sigortadır.
- Kaplin hizasızlığı rulmanlara doğrudan yansır; belirtiler için rulman sesleri yazımıza bakın.
Sık Sorulan Sorular
Kaplin ile kavrama aynı şey mi? Hayır. Kaplin milleri kalıcı olarak bağlar; kavrama (debriyaj) çalışma sırasında bağlantıyı açıp kapatabilen elemandır.
Yıldız kaplin lastiği renkleri ne anlama gelir? Sertliği gösterir: genelde sarı/beyaz 92 Shore A (standart), kırmızı 98 Shore A (yüksek tork), yeşil 64 Shore D (rijit, servo). Üreticiye göre değişebilir.
Kaplin hizasızlığı ne kadar olabilir? Tipe bağlıdır: yıldız kaplin ~0,2 mm radyal / 1° açısal, GE kaplin daha toleranslı, servo körük kaplin çok daha hassastır. Katalog değerini esas alın.
Tüm Kaplin Tipleri ve Lastikleri
Yıldız, GE, ayaklı, DK, L, pimli, zincirli ve servo kaplinler ile yedek lastikleri için kaplin kategorisine göz atın. Uygulamanıza uygun ürün için: +90 552 610 93 63 (İkitelli OSB, Başakşehir/İstanbul).