Bir torna ucunun kutusundaki CNMG 120408 yazısı rastgele değildir; ISO 1832'ye göre her harf ve rakam ucun şeklini, açısını, toleransını, ölçüsünü ve köşe radyusunu söyler. Kodu okuyabilen kişi kater ile uyumu, hangi işte kullanılacağını ve muadilini üreticiden bağımsız bulur. Bu yazı kodu parça parça açıklıyor ve en yaygın uçların ne zaman kullanılacağını özetliyor. Kesme hızı ve soğutma için matkap ucu yazımızdaki mantık burada da geçerlidir.
CNMG 120408: Harf Harf Anlamı
| Konum | Örnek | Anlamı | Seçenekler |
|---|
| 1. harf | C | Uç şekli: eşkenar dörtgen 80° | C 80°, D 55°, W 80° trigon, T üçgen 60°, S kare 90°, V 35°, R yuvarlak |
| 2. harf | N | Boşluk (serbestlik) açısı: 0° (negatif uç) | N 0°, C 7°, P 11°, B 5°, E 20° |
| 3. harf | M | Tolerans sınıfı (köşe/kalınlık) | M ±0,08–0,18 (kaba), G ±0,025 (hassas), E, U |
| 4. harf | G | Bağlama/talaş kırıcı: silindirik delik, iki yüzü talaş kırıcılı | G, M (tek yüz kırıcı), T (havşa delikli, vida bağlantı), A (deliksiz), N (deliksiz, kırıcısız) |
| 1–2. rakam | 12 | Kesici kenar boyu (mm) ≈ 12,7 | 06, 09, 12, 16, 19 |
| 3–4. rakam | 04 | Kalınlık ≈ 4,76 mm | 03 (3,18), 04 (4,76), 06 (6,35) |
| 5–6. rakam | 08 | Köşe radyusu 0,8 mm | 02 (0,2), 04 (0,4), 08 (0,8), 12 (1,2), 16 (1,6) |
| Ek harf/kod | -PM, -MR, -TF | Üretici talaş kırıcı geometrisi | F ince, M orta, R kaba |
Yani CNMG 120408: 80° eşkenar dörtgen, negatif (çift taraflı kullanılır → 4 köşe), orta tolerans, delikli ve iki yüzü talaş kırıcılı, 12 mm kenar, 4,76 mm kalınlık, 0,8 mm radyus. Yaygın çelik kaba–orta tornalama ucudur.
En Yaygın Uç Şekilleri ve Kullanımları
| Uç | Şekil | Köşe Sayısı | Güçlü Yanı | Zayıf Yanı | Tipik İş |
|---|
| CNMG | 80° dörtgen, negatif | 4 | Sağlam, çok yönlü | Titreşim eğilimi (negatif) | Dış çap kaba/orta, alın tornalama |
| WNMG | 80° trigon, negatif | 6 | 6 köşe = ekonomik | Küçük gövde, ısı | Dış çap kaba/orta |
| DNMG | 55° dörtgen, negatif | 4 | Profil ve kopyalama | Zayıf köşe | Profil, alın, geri tornalama |
| TNMG | 60° üçgen, negatif | 6 | Ekonomik | Zayıf köşe | Genel dış çap |
| VNMG / VBMT | 35° dörtgen | 2 | İnce profil, dar köşe | Kırılgan | Hassas profil, ince paso |
| CCMT | 80° dörtgen, pozitif 7° | 2 | Düşük kesme kuvveti | Tek taraflı | Delik içi (bor), ince paso, küçük parça |
| DCMT | 55° dörtgen, pozitif | 2 | Delik profil | Tek taraflı | İç çap ve profil, küçük torna |
| SNMG | 90° kare, negatif | 8 | En sağlam köşe | Sadece 90° kesme | Ağır kaba, döküm |
Kural: negatif (N) uçlar çift taraflı, sağlam ve ekonomiktir, rijit tezgah ister; pozitif (C, P) uçlar tek taraflıdır ama kesme kuvveti düşüktür, küçük tezgah, ince parça ve delik içi için idealdir.
Kalite (Grade) ve Kaplama: Malzemeye Göre
| ISO Malzeme Grubu | Renk | Malzeme | Uygun Kalite / Kaplama |
|---|
| P | Mavi | Çelik, alaşımlı çelik | CVD TiCN + Al₂O₃ (P15–P35); çelik serisi uçlar |
| M | Sarı | Paslanmaz | PVD TiAlN, tok altlık (M15–M30) |
| K | Kırmızı | Dökme demir | CVD kalın Al₂O₃, sert altlık (K10–K25); döküm serisi uçlar |
| N | Yeşil | Alüminyum, bakır, plastik | Kaplamasız keskin karbür, PCD; alüminyum uçları |
| S | Kahverengi | Titanyum, süper alaşım | PVD ince kaplama, keskin geometri |
| H | Gri | Sertleştirilmiş çelik (> 45 HRC) | CBN uçlar, seramik |
Kalite numarası (P25 gibi) büyüdükçe uç daha tok (kırılmaya dayanıklı) ama daha az aşınma dirençli olur. Kesintili kesme ve kabuklu malzemede yüksek numara (P35), ince paso ve yüksek hızda düşük numara (P10) seçilir. Genel kalite uçlar atölye kullanımı için dengeli seçimdir.
Köşe Radyusu ve Talaş Kırıcı Seçimi
- Radyus büyüdükçe uç sağlamlaşır, yüzey iyileşir (aynı ilerlemede), ama radyal kuvvet ve titreşim artar. Kaba: 1,2–1,6; orta: 0,8; ince: 0,4; ince ve uzun parça: 0,2–0,4.
- İlerleme (f) köşe radyusunun en fazla %50–60'ı olmalı (0,8 mm radyus → f ≤ 0,4 mm/dev).
- Yüzey pürüzlülüğü yaklaşık Ra ≈ f² / (8 × r) × 1000 (µm): f 0,2 mm, r 0,8 → Ra ≈ 6 µm. Daha iyi yüzey için ilerlemeyi düşürün veya radyusu artırın.
- Talaş kırıcı: F (ince, 0,05–0,25 mm/dev), M (orta, 0,15–0,5), R (kaba, 0,3–0,8+). Yanlış kırıcı ya uzun sarmal talaş (F ile kaba) ya da tıkanma ve kırılma (R ile ince) yapar.
Kater Eşleşmesi ve Sık Hatalar
Kater kodu ucun kodunu içerir: PCLNR 2525 M12 → P (kama bağlama), C (uç şekli C), L (95° yaklaşma açısı), N (negatif uç), R (sağ), 25x25 mm kesit, M (150 mm boy), 12 (kenar boyu 12 → CNMG 12xxxx). Uç kodunun ilk harfi, boşluk açısı ve kenar boyu katerle aynı olmalıdır; CNMG 12 katerine CNMG 09 takılmaz. Bağlama parçaları (kama, vida, altlık) için altlık ve vidalar kategorisine bakın; aşınmış altlık (shim) uç kırılmalarının sık nedenidir.
Dikkat: Uç kırıldığında genellikle sadece uç değil, altında koruyucu altlık da çatlar. Yeni ucu kırık altlığa takmak yeni ucu da kırar; her uç değişiminde altlığı ve vida torkunu kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
CNMG 120408 ile CNMG 120404 farkı ne? Yalnızca köşe radyusu: 0,8 mm ve 0,4 mm. Aynı katerde kullanılır; 04 ince paso ve daha keskin köşe, 08 daha sağlam kaba/orta iş içindir.
WNMG neden CNMG'den ekonomik? Trigon şekli 6 kullanılabilir köşe verir (CNMG 4); aynı fiyatta %50 daha fazla kesici kenar. Ancak daha küçük gövde nedeniyle ağır kesmede CNMG daha sağlamdır.
Hangi uç hem çelik hem paslanmaz için kullanılır? M sınıfı PVD kaplamalı, tok altlıklı uçlar (ör. -MM kırıcılı M25) her ikisinde de çalışır; ancak yüksek hacimli çelik işinde P sınıfı CVD uç daha uzun ömür verir.
Tornalama, Kanal ve Frezeleme Uçları
CNMG, WNMG, DCMT, TNMG ve tüm ISO uçlar için tornalama uçları kategorisine göz atın. Uygulamanıza uygun ürün için: +90 552 610 93 63 (İkitelli OSB, Başakşehir/İstanbul).