Aynı deliği hem 30 TL'lik bir HSS matkapla hem 300 TL'lik karbür matkapla açabilirsiniz; fark, hangi malzemede, kaç delik ve hangi tezgahta çalıştığınızdadır. Yanlış seçim ya matkabı birkaç delikte köreltir ya da gereksiz maliyet çıkarır. Bu rehberde matkap malzemelerini, DIN boylarını, uç geometrisini ve malzemeye göre seçim tablosunu topladık.
Matkap Malzemeleri
| Malzeme | Sertlik / Isı Dayanımı | Uygun İş | Fiyat |
|---|
| HSS (haddelenmiş) | ~63 HRC, 550 °C | Yapı çeliği, ahşap, plastik; el matkabı | Düşük |
| HSS-G (taşlanmış) | ~64 HRC | Hassas delik, düzgün çap; genel atölye | Düşük-orta |
| HSS-Co / HSS-E (%5 Co) | ~66 HRC, 600 °C | Paslanmaz, yüksek mukavemetli çelik, döküm | Orta |
| HSS-Co %8 (HSS-E-Co8) | ~67 HRC | Sert paslanmaz, ısıl işlemli çelik | Orta-yüksek |
| Karbür (VHM, solid carbide) | ~90 HRA, 900 °C+ | CNC seri üretim, sertleştirilmiş çelik, döküm | Yüksek |
HSS matkaplar esnektir ve el matkabında darbeye dayanır; karbür matkaplar ise çok sert fakat kırılgandır, rijit tezgah ve düzgün soğutma ister. Elle tutulan matkapta karbür uç kullanmak kırılmayla biter.
DIN Boyları: 338, 340, 345, 1869
| Standart | Boy | Sap | Kullanım |
|---|
| DIN 338 | Normal (kısa) | Silindirik | Genel amaçlı; en yaygın |
| DIN 340 | Uzun | Silindirik | Derin delik, ulaşılması zor yerler |
| DIN 1869 | Ekstra uzun (seri 1-2-3) | Silindirik | Çok derin delik; uzun matkaplar |
| DIN 345 | Normal | Mors konik (MK1–MK5) | Sütunlu matkap, torna; konik saplı matkaplar |
| DIN 1897 | Ekstra kısa | Silindirik | Rijitlik gereken CNC punta işleri |
Boy arttıkça matkap esner ve delik sapar; derin delikte önce kısa matkapla başlayıp uzunla devam edin. Delik başlangıcını punta matkabıyla işaretlemek özellikle tornada sapmayı önler.
Uç Açısı, Helis ve Kaplama
- 118° uç: standart; yumuşak çelik, alüminyum, plastik. Kendiliğinden merkezlemez, punta gerekir.
- 135° split point (çapraz bileme): kendinden merkezler, itme kuvveti düşük; paslanmaz ve sert malzemede tercih edilir.
- Helis açısı N (25–30°): genel; W (35–40°) alüminyum ve yumuşak malzeme (talaş boşaltma); H (10–20°) pirinç, sert plastik, döküm.
- Kaplama: TiN (altın renk) ömrü 2–3 kat artırır; TiAlN yüksek sıcaklık ve kuru işleme; AlCrN karbürde sert malzeme. Alüminyumda kaplamasız veya DLC tercih edilir (Ti kaplamaya alüminyum yapışır).
Malzemeye Göre Matkap Seçimi
| İş Parçası | Önerilen Matkap | Kesme Hızı (m/dk) | Soğutma |
|---|
| Yapı çeliği (St37, S235) | HSS-G 118° veya HSS-Co | 25–35 | Emülsiyon / kesme yağı |
| Alaşımlı çelik (42CrMo4) | HSS-Co 135° TiAlN | 15–25 | Kesme yağı |
| Paslanmaz (304, 316) | HSS-Co %5–8, 135° split | 8–15 | Bol soğutma, düşük devir, sabit ilerleme |
| Alüminyum | HSS-G W helis, kaplamasız | 60–120 | Emülsiyon; talaşı sık boşalt |
| Dökme demir | HSS-Co veya karbür, 118° | 20–30 | Kuru veya hava |
| Sertleştirilmiş çelik (>50 HRC) | Karbür, AlCrN | 20–40 | Bol soğutma, rijit tezgah |
Devir hesabı: n = (Vc × 1000) / (π × D). Örneğin 10 mm HSS matkap, çelikte Vc 30 m/dk → n ≈ 955 d/dk; aynı çapta paslanmazda Vc 12 → ≈ 380 d/dk. Paslanmazda en sık hata yüksek devirle çalışıp iş yüzeyini sertleştirmektir; düşük devir, sürekli ilerleme ve bol kesme yağı kuraldır.
İpucu: Büyük çaplarda (>13 mm) önce çapın yaklaşık üçte biri kadar kılavuz delik açın; ana matkabın çekirdeği kesmeye zorlanmaz, itme kuvveti ve sapma azalır.
Matkap Ömrünü Uzatan Alışkanlıklar
- Uç kızarmış ve kenarlar yuvarlanmışsa bileyin; kör uçla bastırmak sertleşmeye ve kırılmaya yol açar.
- Delik çıkışında ilerlemeyi azaltın; en çok kırılma çıkış anında olur.
- İnce sacda kademeli matkap (sac matkabı) kullanın; normal matkap üçgen, çapaklı delik açar.
- Matkap takımını ölçü etiketiyle saklayın; çapı kumpasla doğrulayın.
Sık Sorulan Sorular
HSS ile HSS-G arasındaki fark ne? Her ikisi de aynı çelik; HSS-G'nin oluk ve kesme kenarları taşlanarak işlenmiştir, daha hassas çap ve daha uzun ömür verir. Haddelenmiş HSS ucuzdur ancak salgısı fazladır.
Kobaltlı matkap paslanmazda şart mı? Tek tük delik için HSS-G 135° ile bol yağ yeterli olabilir; seri işte HSS-Co %5 belirgin ömür farkı sağlar, %8 kobalt sert paslanmazlar içindir.
Karbür matkap el matkabında kullanılır mı? Önerilmez; karbür yanal kuvvete ve titreşime dayanmaz, kırılır. Sütunlu matkap veya CNC gerektirir.
HSS, Kobaltlı ve Karbür Matkap Uçları
DIN 338/340/345 tüm çaplarda matkap uçları için matkap uçları kategorisine göz atın. Uygulamanıza uygun ürün için: +90 552 610 93 63 (İkitelli OSB, Başakşehir/İstanbul).