Freze tezgahında "hangi frezeyi takayım" sorusunun cevabı üç parametreye bağlıdır: iş parçası malzemesi, işlem tipi (kaba/ince, kanal/kontur) ve tezgahın rijitliği. Yanlış diş sayısı talaşı sıkıştırır, yanlış helis titreşim yapar, yanlış kaplama alüminyumu freze üzerine kaynatır. Bu rehber parmak freze tiplerini ve seçim tablolarını tek yerde topluyor. Delik için matkap ucu seçimi yazımıza bakın.
HSS-Co mu Karbür mü?
| Özellik | HSS-Co Parmak Freze | Karbür (VHM) Parmak Freze |
|---|
| Kesme hızı (çelik) | 20–35 m/dk | 80–200 m/dk |
| Tokluk | Yüksek; darbeye ve esnemeye dayanır | Düşük; kırılgan, rijit bağlama ister |
| Tezgah | Konvansiyonel freze, eski tezgah, uzun sarkma | CNC, yüksek devirli, rijit tezgah |
| Bileme | Kolay, ekonomik | Özel taşlama gerekir |
| Fiyat | Düşük | 3–6 kat |
| Ömür (seri iş) | 1x | 5–10x |
HSS parmak frezeler konvansiyonel tezgahta, titreşimli ortamda ve tek tük işte en güvenli seçimdir; karbür parmak frezeler CNC'de kesme hızı ve ömürle maliyetini kısa sürede geri öder. Küçük çaplarda (≤ 3 mm) mikro karbür frezeler rijitlik nedeniyle tek seçenektir.
Diş Sayısı: 2, 3, 4 veya Daha Fazla
- 2 diş: büyük talaş boşluğu; alüminyum, plastik, kanal (slot) açma ve daldırma (plunge). Merkez kesici uçlu tipler delik delmeye yakın çalışır.
- 3 diş: alüminyumda kanal ve kontur dengesi; talaş boşluğu ile rijitlik arası uzlaşma.
- 4 diş: çelik, paslanmaz, döküm; kontur ve yan yüzey işlemede yüksek ilerleme, iyi yüzey. Kanal açmada talaş sıkışabilir (çap ≤ %50 daldırma).
- 5–7 diş: ince işleme, sert çelik, trokoidal frezeleme (yüksek hız, düşük radyal derinlik).
Kural: yumuşak ve yapışkan malzeme → az diş (talaş boşluğu), sert malzeme ve ince paso → çok diş (ilerleme ve yüzey).
Helis Açısı, Uç Formu ve Özel Tipler
| Tip | Özellik | Kullanım |
|---|
| 30° helis (standart) | Dengeli kesme, genel amaçlı | Çelik, döküm |
| 45° helis (yüksek helis) | Yumuşak giriş, düşük titreşim, iyi yüzey | Alüminyum, paslanmaz, ince duvar |
| Değişken helis / değişken hatve | Rezonans kırar | Titreşimli tezgah, derin kanal |
| Köşe radyuslu (corner radius) | Köşe kırılmasını önler, ömür ↑ | Kaba ve yarı ince çelik işleme |
| Küresel (ball nose) | Yarım daire uç | Kalıp, 3B yüzey, köşe yuvarlama |
| Kaba (kalıpçı, roughing) | Tırtıllı kesici kenar, talaşı kırar | Kalıpçı frezeler: yüksek talaş hacmi, düşük güç |
| Alüminyum frezesi | 2–3 diş, parlak/kaplamasız, geniş oluk | Alüminyum ve yumuşak metaller |
| Kırlangıç, T-kanal, pah | Özel form | Kırlangıç, T kanal, pah kırma işleri |
Kaplama Seçimi
| Kaplama | Renk | Sıcaklık Dayanımı | Uygun İş |
|---|
| Kaplamasız (parlak) | Gri | — | Alüminyum, bakır, plastik |
| TiN | Altın | ~600 °C | Genel çelik, HSS frezelerde standart |
| TiCN | Mavi-gri | ~400 °C | Döküm, aşındırıcı malzeme, düşük hız |
| TiAlN / AlTiN | Mor-siyah | ~800–900 °C | Çelik, paslanmaz, kuru veya minimum yağlama; karbürde standart |
| AlCrN | Gri-siyah | ~1000 °C | Sert çelik (> 50 HRC), yüksek hız |
| DLC / ZrN | Siyah / açık altın | ~300 °C | Alüminyum, grafit, yapışma önleme |
Dikkat: Alüminyumda TiAlN kaplamalı freze kullanmayın: kaplamadaki alüminyum, iş parçasıyla kimyasal yakınlık kurar, talaş kesici kenara kaynar (built-up edge) ve freze kısa sürede kırılır.
Kesme Parametreleri: Başlangıç Değerleri
| Malzeme | Vc HSS-Co (m/dk) | Vc Karbür (m/dk) | Diş Başı İlerleme fz (mm), Ø10 |
|---|
| Alüminyum | 60–120 | 200–500 | 0,05–0,12 |
| Yapı çeliği | 25–35 | 100–160 | 0,03–0,08 |
| Alaşımlı çelik (ısıl işlemsiz) | 20–30 | 80–120 | 0,03–0,06 |
| Paslanmaz 304/316 | 12–20 | 60–100 | 0,02–0,05 |
| Dökme demir | 20–30 | 80–140 | 0,04–0,10 |
| Sert çelik 50–60 HRC | — | 40–80 | 0,02–0,04 |
Devir n = Vc × 1000 / (π × D), ilerleme vf = n × z × fz. Örnek: Ø10 karbür 4 diş, çelikte Vc 120 → n ≈ 3.800 d/dk, fz 0,05 → vf ≈ 760 mm/dk. Kesme derinliği: yan (kontur) işlemede ap ≤ 1,5D, ae ≤ 0,3D; kanal açmada ap ≤ 0,5D. Titreşim varsa önce devri %10–20 değiştirin, sonra kesme derinliğini düşürün.
İpucu: Freze mümkün olan en kısa boyda ve tutucuya en derin şekilde bağlanmalı; sarkma iki katına çıkınca sehim 8 kat artar. Pens yerine hidrolik veya shrink tutucu salgıyı 0,003 mm'ye indirir ve ömrü belirgin uzatır.
Sık Sorulan Sorular
Kanal açmada kaç dişli freze kullanılır? Çelikte 3–4 diş, alüminyumda 2–3 diş; tam çap kanal açarken talaşın çıkabilmesi için az diş ve bol soğutma tercih edilir.
Freze neden kırıldı? En sık nedenler: talaş sıkışması (kanalda çok diş, yetersiz soğutma), aşırı sarkma, sert malzemede yavaş devir/yüksek ilerleme, iş parçasının oynaması ve aşınmış ucu kullanmaya devam etmek.
Kaba freze (kalıpçı) ne zaman kullanılır? Büyük hacimde talaş kaldırılacak, yüzey kalitesi önemli olmayan kaba işlemede; tırtıllı kenar talaşı küçük parçalara böler, kesme kuvveti ve güç ihtiyacı %30–40 düşer.
HSS ve Karbür Parmak Frezeler
Parmak, kalıpçı, küresel, alüminyum ve özel form frezeler için freze kategorisine göz atın. Uygulamanıza uygun ürün için: +90 552 610 93 63 (İkitelli OSB, Başakşehir/İstanbul).