Uzun eksenli makinelerde (plazma/lazer kesim, büyük router, portal vinç, kapı sistemleri) vidalı mil boyu ve kritik hızı sınırlar; kayış esner. Bu noktada çözüm kremayer–pinyondur: sınırsız boy, yüksek hız ve rijitlik. Ama boşluk (backlash) ve modül seçimi doğru yapılmazsa konumlama kayar ve dişler aşınır. Bu rehber modülü, düz/helis kararını, diş sayısını ve montajı anlatıyor. Diğer doğrusal tahrikler için bilyalı vidalı mil ve lineer ray yazılarımıza bakın.
Modül Nedir, Nasıl Seçilir?
Modül (m) = diş adımı / π; dişin büyüklüğünü belirtir (M2 → adım 6,283 mm). Kremayer ve pinyonun modülü aynı olmalıdır. Modül büyüdükçe diş kalınlaşır, taşıdığı kuvvet artar ama hassasiyet ve düzgünlük azalır.
| Modül | Diş Adımı | Tipik Kremayer Kesiti | Yaklaşık İtme Kuvveti (çelik, sürekli) | Kullanım |
|---|
| M1 | 3,14 mm | 10x10 / 15x15 mm | ≤ 300 N | Lazer, hafif kızak, kamera |
| M1,5 | 4,71 mm | 15x15 / 20x20 mm | ≤ 800 N | Router, küçük plazma |
| M2 | 6,28 mm | 20x20 / 24x24 mm | ≤ 1.500 N | CNC router, plazma, otomasyon (en yaygın) |
| M2,5 | 7,85 mm | 25x25 / 30x30 mm | ≤ 2.500 N | Ağır router, portal |
| M3 | 9,42 mm | 30x30 / 40x40 mm | ≤ 4.000 N | Portal vinç, ağır tabla |
| M4 | 12,57 mm | 40x40 / 50x50 mm | ≤ 7.000 N | Sürgülü kapı, ağır sanayi |
Kuvvet değerleri kaba başlangıç değerleridir; malzeme (C45 çekme çeliği, sertleştirilmiş 42CrMo4, paslanmaz, plastik), diş genişliği ve pinyon diş sayısına göre üretici tablosundan doğrulanır.
Düz mü Helis mi?
| Özellik | Düz Kremayer | Helis Kremayer (19°31' veya 20°) |
|---|
| Kavrama | Bir diş tam → ani yük geçişi | Birkaç diş kısmi → yumuşak, sürekli |
| Ses / titreşim | Yüksek hızda gürültülü | Sessiz, titreşim düşük |
| Hız | ≤ 2–3 m/s | ≤ 5–10 m/s |
| Hassasiyet / düzgünlük | İyi | Çok iyi |
| Eksenel kuvvet | Yok | Var → pinyon yatağı eksenel yük alacak |
| Fiyat | Düşük | %20–40 yüksek |
| Kullanım | Kapı, düşük hız, hobi CNC | Plazma/lazer, hızlı portal, hassas konumlama |
Düz kremayerler ve düz pinyonlar ekonomik ve montajı kolaydır; helis kremayerler ve helis pinyonlar yüksek hızda ve sessizlik gereken yerde tercih edilir. Helis pinyonun sağ/sol yönü kremayerle zıt olmalıdır (sağ pinyon → sol kremayer).
Pinyon Diş Sayısı ve Hareket Hesabı
- Bir devirde ilerleme = π × m × z. M2, 20 diş → 125,66 mm/devir. Servo 3.000 d/dk ile 377 m/dk gibi anlamsız hız çıkar; bu yüzden pinyon önüne redüktör (5:1–10:1) konur: hem hız makul olur hem tork ve çözünürlük artar.
- Az diş (12–17): küçük çap, yüksek tork, düşük hız; ama diş altı kesme ve düzgünsüzlük riski. 17 dişin altı standart profilde önerilmez.
- Çok diş (25–40): düzgün hareket, yüksek hız, daha düşük diş yükü; büyük çap → moment ve yer.
- Konum çözünürlüğü: 1.000 pulse/dev enkoder, 5:1 redüktör, M2/20 diş → 125,66 / 5.000 = 0,025 mm/pulse.
- Pinyon göbek bağlantısı: kama + setuskur, sıkma bileziği veya konik kilit; servo uygulamasında boşluksuz sıkma bileziği tercih edilir.
Hassasiyet ve Boşluk (Backlash)
| Kalite | Kremayer Toleransı (yaklaşık, 500 mm) | Backlash Tipik | Kullanım |
|---|
| Standart (DIN 10 / frezelenmiş) | ±0,1 mm | 0,1–0,2 mm | Kapı, taşıma, hobi |
| Hassas (DIN 8 / taşlanmış diş yüzeyi) | ±0,03–0,05 mm | 0,03–0,08 mm | CNC router, plazma |
| Yüksek hassas (DIN 6 / taşlanmış, sertleştirilmiş) | ±0,01–0,02 mm | < 0,03 mm (ön yüklü) | Takım tezgahı, ölçüm |
Boşluğu sıfırlamak için iki yol: yaylı ön yüklü pinyon (motor gövdesi yayla kremayere bastırılır) veya çift pinyon (iki motor zıt yönde ön yük verir; elektronik ön yük). Hobi ve orta işlerde yaylı ön yük yeterlidir; CAM tarafında backlash telafisi de kullanılabilir.
Montaj Kuralları
- Kremayer referans yüzeyi lineer rayla paralel olmalı (1 m'de ≤ 0,05 mm); kaçıklık, pinyon yükünü tek diş kenarına bindirir.
- Montaj mesafesi: pinyon merkezinden kremayer diş dibi referansına doğru mesafe = pinyon bölüm dairesi yarıçapı + kremayer bölüm hattı yüksekliği (üretici kataloğunda "H" ölçüsü). Boşluk kontrolü: kağıt (0,1 mm) veya sentil ile diş boşluğu; komparatörle pinyon salgısı.
- Uzun yollarda kremayerler uç uca eklenir; ek yerinde diş adımı korunmalı. Yöntem: ekte iki kremayeri kavrayan yardımcı pinyon/ölçü dişi ile hizala, sonra cıvatala. Ek yerlerinde adım hatası yürüyüşte "tık" olarak hissedilir.
- Sabitleme: her 100–150 mm'de bir cıvata + pim (pimsiz kremayer zamanla kayar); kremayerin arkasına dayama yüzeyi.
- Pinyon miline rulman yakın olmalı; sarkan pinyon esner ve boşluk yapar. Helis pinyonda eksenel yük için eğik bilyalı veya konik rulman çifti.
- Yağlama: açık dişli için yapışkan dişli spreyi/gres (toz az) veya keçe (felt) yağlayıcı pinyon (sürekli ince film); tozlu ortamda kuru film. 3–6 ayda temizlik ve yeniden yağlama.
Dikkat: Kremayer–pinyon kendinden kilitli değildir: dikey eksenlerde enerji kesildiğinde tabla düşer. Frenli motor veya karşı ağırlık şarttır; vidalı milde bu risk daha düşüktür.
Sık Sorulan Sorular
M2 kremayere M1,5 pinyon takılır mı? Hayır; modül farklıysa dişler kavramaz. Modül, basınç açısı (20°) ve helis açısı/yönü aynı olmalıdır.
Kremayer boyu nasıl belirlenir? Strok + pinyon çapı + emniyet payı; standart boylar 250, 500, 1.000, 2.000 mm'dir ve ek yapılabilir. Ekler için uç işlemeli (yarım adım) kremayer isteyin.
Plastik kremayer nerede kullanılır? Hafif yük, sessizlik ve yağsız çalışma gereken yerlerde (ambalaj, otomatik kapı, ofis makineleri). Metal pinyon–plastik kremayer çifti tercih edilir; yük ve sıcaklık sınırlıdır.
Kremayer Raylar ve Pinyon Dişliler
Düz ve helis kremayerler, pinyon dişliler ve lineer hareket elemanları için kremayer kategorisine göz atın. Uygulamanıza uygun ürün için: +90 552 610 93 63 (İkitelli OSB, Başakşehir/İstanbul).