Konik burç (adapter sleeve), düz bir mil üzerine konik delikli rulmanı kanal veya faturaya ihtiyaç olmadan sabitleyen; dış yüzeyi konik, iç yüzeyi silindirik, yarıklı bir manşondur. Somun sıkıldıkça burç konisi rulman deliğine itilir ve rulman mile kilitlenir. Fan, elek, konveyör ve döküm yataklı uygulamaların standart montaj yöntemidir. Bu rehberde H serisi kodları, doğru sıkma yöntemini ve montaj adımlarını anlatıyoruz.
Konik Burç Nasıl Çalışır?
Burç seti üç parçadan oluşur: yarıklı konik burç, KM somun ve MB kilit pulu. Somun sıkıldığında burç konisi rulmanın konik deliğine girer; yarık sayesinde burç mile sıkı sarılır, rulman ise konide yükselerek iç bileziği genişletir. Bu genişleme rulmanın radyal iç boşluğunu azaltır — doğru sıkma kriteri de zaten budur. Konik delikli (K ekli) rulmanlar özellikle oynak makaralı ve oynak bilyalı serilerde yaygındır.
- Milde kanal, fatura veya hassas tolerans gerekmez; çekme çelik (h9) mil yeterlidir.
- Rulman mil boyunca istenen konuma sabitlenebilir.
- Sökme kolaydır: somun gevşetilir, hafif darbe ile koni serbest kalır.
- Dezavantaj: sıkma kontrolü gerektirir; aşırı sıkılan burç iç boşluğu sıfırlar ve rulmanı ısıtır.
H Serisi Kod Okuma
| Kod | Rulman Serisi | Mil Çapı | İçerik |
|---|
| H 205 | 1205 K / 2205 K | 20 mm | Burç + KM 5 somun + MB 5 pul |
| H 308 | 1308 K / 2308 K / 21308 K | 35 mm | Burç + KM 8 + MB 8 |
| H 2308 | 2308 K / 22308 K (geniş seri) | 35 mm | Uzun burç |
| H 311 | 22211 K / 1311 K | 50 mm | Burç + KM 11 + MB 11 |
| H 3124 | 22224 K / 23124 K | 110 mm | Burç + HM somun + kilit |
Burç kodundaki son iki rakam, rulman kodundaki gibi delik çapı numarasıdır; ancak mil çapı, rulman deliğinden bir boy küçüktür (H 308: rulman deliği 40 mm, mil 35 mm). Konik burç kategorisinde ölçüler mil çapına göre listelenir. Konik kilit (taper lock) ile karıştırmayın: o kasnak-mil bağlantısı için ayrı bir elemandır ve ayrı yazımızda anlatılır.
Doğru Sıkma: Radyal Boşluk Azalması Yöntemi
Burçlu rulman torka göre değil, boşluk azalmasına göre sıkılır. Rulmanın montaj öncesi radyal boşluğu sentil ile ölçülür; somun, boşluk katalogdaki değere düşene kadar sıkılır. Yaklaşık değerler:
| Mil Çapı | Boşluk Azalması | Eksenel Kayma (yaklaşık) | Montaj Sonrası Min. Boşluk (CN) |
|---|
| 30–40 mm | 0,020–0,025 mm | 0,35–0,40 mm | 0,015 mm |
| 50–65 mm | 0,030–0,040 mm | 0,50–0,60 mm | 0,025 mm |
| 80–100 mm | 0,045–0,060 mm | 0,75–0,90 mm | 0,035 mm |
| 120–140 mm | 0,065–0,090 mm | 1,10–1,40 mm | 0,050 mm |
İpucu: Sentil ölçümü zorsa somun dönüş açısı yöntemi kullanılır: burç elle sıkıldıktan sonra somun belirli bir açı (küçük çaplarda ~90–110°, büyüklerde 60–80°) çevrilir. Üretici tablosunu esas alın; sentil ile doğrulama her zaman daha güvenlidir.
Adım Adım Montaj
- Mil yüzeyini temizleyin, hafif yağlayın; burcun oturacağı bölgede çentik olmasın.
- Burcu yarık üstte olacak şekilde mile, somun tarafı dışa bakacak şekilde geçirin; henüz sıkmayın.
- Rulmanı konik deliği burca uyacak yönde takın; montaj öncesi radyal boşluğu üstteki makarada sentille ölçüp not alın.
- Kilit pulunu takmadan somunu elle sıkın, sonra kanca anahtarla boşluk azalması hedefe ulaşana kadar kademeli sıkın; her adımda boşluğu ölçün.
- Somunu gevşetip MB kilit pulunu takın, tırnağı burç yarığına oturtun, somunu yeniden aynı konuma sıkın ve pul dilini somun kanalına kıvırın.
- Yatağa gres doldurun, kapağı kapatın; ilk 1 saat sıcaklığı izleyin. Gres miktarı için gresleme rehberi.
Dikkat: Somunu "biraz daha sağlam olsun" diye fazladan sıkmak en sık yapılan hatadır; iç boşluk sıfırlanır, rulman 1–2 hafta içinde ısınıp bozulur. Sıkma daima ölçüyle bitirilir.
Sökme ve Yeniden Kullanım
Kilit pulu düzeltilir, somun birkaç tur gevşetilir; somuna veya burç ucuna yumuşak metal takozla hafif vurulduğunda koni serbest kalır. Büyük rulmanlarda hidrolik somun (HMV) kullanılır. Burç hasarsızsa yeniden kullanılabilir; ancak kilit pulu daima yenilenir. Sökme teknikleri için çektirme kullanımı yazımıza bakın; döküm yataklarla kullanım için SN serisi yataklar.
Sık Sorulan Sorular
H 308 burç hangi mile takılır? 35 mm mile. Rulman deliği (1308 K / 22308 K) 40 mm'dir; burç aradaki farkı doldurur.
Konik burçlu rulman torkla sıkılır mı? Hayır; kriter radyal boşluk azalmasıdır. Tork yöntemi yalnızca üreticinin tork-boşluk tablosu verdiği hidrolik somunlarda kullanılır.
Konik burç ile çekme burcu (withdrawal sleeve) farkı? Konik burç somunla rulmanın altına çekilir ve rulmanı mile sabitler; çekme burcu ters yönde, rulman faturaya dayanırken burç somunla rulman altına itilir. Çekme burcu (AH serisi) faturalı millerde kullanılır.
Konik Burç, Somun ve Kilit Pulları
H 200/300 serisi konik burç setleri, KM somun ve MB kilit pulları için konik burç kategorisine göz atın. Uygulamanıza uygun ürün için: +90 552 610 93 63 (İkitelli OSB, Başakşehir/İstanbul).