Silindirik makaralı rulmanlar, makara ile yuvarlanma yolu arasındaki çizgisel temas sayesinde aynı boyuttaki bilyalı rulmandan çok daha yüksek radyal yük taşır ve yüksek devirlerde çalışabilir. Elektrik motorları, redüktörler, haddehaneler ve takım tezgahı millerinin standart çözümüdür. Bu yazıda NU, NJ, NUP gibi harflerin anlamını ve çift sıralı modellerin nerede tercih edildiğini anlatıyoruz.
Harf Kodları: NU, N, NJ, NUP, NF
Harfler, makaraları yönlendiren kılavuz kenarların (flanşların) hangi bilezikte olduğunu gösterir. Bu, rulmanın eksenel yük taşıyıp taşımadığını ve milin eksenel olarak serbest kalıp kalmadığını belirler:
| Tip | Kenarlar | Eksenel Yük | Tipik Görev |
|---|
| NU | Dış bilezikte 2 kenar, iç bilezik düz | Taşımaz | Serbest (yüzer) yatak — ısıl uzamayı alır |
| N | İç bilezikte 2 kenar, dış bilezik düz | Taşımaz | Serbest yatak; dış bilezik gövdeye sabit |
| NJ | Dış 2 kenar + iç 1 kenar | Tek yönde | Mili tek yönde konumlar |
| NUP | Dış 2 kenar + iç 1 kenar + gevşek bilezik (HJ) | İki yönde (sınırlı) | Sabit (konumlayan) yatak |
| NF | İç 2 kenar + dış 1 kenar | Tek yönde | NJ'nin tersi düzen |
İpucu: Bir milde genelde bir ucu NUP (sabit), diğer ucu NU (serbest) kullanılır. Böylece mil ısındığında uzama serbest uçtan alınır ve rulman sıkışmaz.
Ayrılabilir Yapının Avantajı
NU ve N tiplerinde iç bilezik, makara-kafes-dış bilezik grubundan ayrılabilir. Bu, montajı büyük ölçüde kolaylaştırır: iç bilezik mile ısıtılarak takılır, dış bilezik gövdeye ayrı takılır, sonra ikisi birleştirilir. Sökme sırasında da çektirme gerekmez. Bilyalı rulmanlarla karşılaştırıldığında bu, ağır millerde bakım süresini yarıya indirir.
Tek Sıralı ve Çift Sıralı Modeller
- Tek sıralı (NU 200, NU 300, NU 2200, NU 2300): Genel makine; 2200/2300 geniş serilerde daha uzun makara, daha yüksek yük. Tek sıralı silindirik makaralı rulmanlar
- Çift sıralı (NN 3000, NNU 4900): Çok yüksek radyal rijitlik; NN 3000 K konik delikli tipler takım tezgahı millerinde ön yük ayarı için kullanılır. Çift sıralı modeller
- Tam makaralı (NCF, NJG, SL serisi): Kafessiz, maksimum makara sayısı — çok yüksek yük, düşük devir. SL serisi ayrıca ele alınacak.
- Dört sıralı: Haddehane merdaneleri gibi ekstrem yükler.
Kullanım Alanları
- Elektrik motorları (özellikle kayış tahrikli, radyal yükü yüksek uçlar)
- Redüktör ve dişli kutuları ara milleri
- Vibrasyon elekleri ve kırıcılar (yüksek yük + darbe)
- Takım tezgahı ana milleri (NN 3000 K, P5/P4 hassasiyet)
- Ray taşıtları dingil kutuları, vinç tamburları, pompa ve kompresörler
Seçim ve Montaj İpuçları
- Eksenel yük varsa NJ/NUP seçin; yoksa NU/N ile mili serbest bırakın.
- Yüksek radyal yükte 2300 veya çift sıralı seri tercih edin; devir kritikse tek sıralı ve polyamid kafesli (TVP2 / P) tipler.
- Rulman iç boşluğu: ısınan millerde C3 boşluk standarttır.
- Silindirik makaralı rulman hizasızlığa duyarlıdır (≤ 2–4 dakika); gövde ve mil eksenlerini kontrol edin.
- İç bileziği takarken makaraları dış bileziğe hafif döndürerek geçirin; kenarlara vurmayın — makara kenarında çentik erken arızaya yol açar.
Sık Sorulan Sorular
NU 205 ile NJ 205 arasındaki fark nedir? Ölçüler aynıdır (25x52x15). NU eksenel yük taşımaz, NJ iç bilezikteki tek kenarla eksenel yükü tek yönde taşır.
HJ bileziği nedir? NJ tipine eklenen gevşek kılavuz bileziktir; NJ + HJ kombinasyonu NUP gibi iki yönlü eksenel konumlama sağlar.
Silindirik makaralı rulman bilyalıdan pahalı mı? Genelde evet; ancak aynı ölçüde 1,5–2 kat radyal yük taşıdığı için daha küçük rulman seçilerek maliyet dengelenebilir.