Lineer rulmanlar (bilyalı burçlar), bir mil üzerinde doğrusal hareketi düşük sürtünmeyle sağlayan elemanlardır. İçlerindeki bilya sıraları mil boyunca yuvarlanır, uçlara gelince kafesin geri dönüş kanallarından başa döner. 3D yazıcılar, CNC'ler, paketleme makineleri ve otomasyon hatlarının temel parçasıdır. Bu rehberde LM, LME, LMK, LMF, LMEK gibi serilerin farklarını ve doğru seçimi anlatıyoruz.
Lineer Rulman Nasıl Çalışır?
Dış gövde içinde 4–6 bilya sırası bulunur. Yük altındaki bilyalar mil üzerinde yuvarlanır; sıranın sonuna gelen bilya, kafesteki dönüş kanalından yüksüz olarak başa taşınır — böylece hareket sonsuz olur. Bilyalar doğrudan mil üzerinde yuvarlandığı için mil yüzeyi sertleştirilmiş (≥ 58 HRC) ve krom kaplı olmalıdır; sıradan çelik milde bilyalar oluk açar.
Seri Kodları ve Farkları
| Seri | Standart | Örnek | Not |
|---|
| LM | Asya (JIS) ölçüleri | LM 12 UU (12×21×30) | En yaygın hobi/CNC boyutları |
| LME | Avrupa (ISO) ölçüleri | LME 12 UU (12×22×32) | Aynı mil çapında dış çap ve boy farklı — karıştırmayın |
| LMK / LMEK | Kare flanşlı | LMK 12 UU | Plakaya 4 cıvata ile montaj |
| LMF / LMEF | Yuvarlak flanşlı | LMEF 12 UU | Yuvarlak flanş, aynı işlev |
| LMH | Kesik (oval) flanş | LMH 12 UU | Dar alan montajı |
| …-L | Uzun tip | LM 12 L UU | İki kat boy, tek gövdede iki rulman rijitliği |
| …-OP | Açık tip | LM 12 UU OP | Alt destekli mil (SBR/TBR) ile kullanılır |
| KH | Sac gövdeli | KH 1228 | Ekonomik, hafif yük |
UU eki iki tarafta kauçuk keçe olduğunu gösterir; keçesiz tipler temiz ortamlar içindir. LM ve LME serilerinin mil çapı aynı olsa da dış çap ve boy farklıdır; yuva ölçüsünü mutlaka kontrol edin.
Kapalı Gövde mi Açık Gövde mi?
- Kapalı (standart): Mil iki ucundan tutulur; 300–500 mm'den uzun millerde sarkma sorun olur.
- Açık (OP): Gövdede bir yarık vardır; mil, boydan boya alüminyum destek (SBR/TBR rayı) üzerinde durur, sarkma sıfırlanır. Uzun eksenlerde ve ağır yüklerde standart çözümdür; SBR ve TBR serilerine bakın.
Lineer Rulman mı Lineer Ray mı?
Lineer rulman + mil sistemi ekonomik, montajı kolay ve hobi/hafif sanayi için yeterlidir. Ancak yük kapasitesi, rijitlik ve hassasiyet gerektiren CNC, pres besleme ve ağır otomasyonda lineer ray ve araba sistemleri (HGR/HGH gibi) tercih edilir. Karşılaştırmayı lineer ray yazımızda ayrıntılı ele alacağız; genel kategori için lineer hareket ürünleri.
Seçim ve Montaj İpuçları
- Mil çapını yükten hesaplayın; sarkma için 8 mm mil 300 mm'yi, 12 mm mil 500 mm'yi geçmesin (kapalı tip).
- Bir milde en az iki rulman veya bir uzun (L) tip kullanın; tek kısa rulman moment yükünde sıkışır.
- Mil mutlaka sert krom kaplı indüksiyon mili olsun; kalibre çelik veya paslanmaz çubuk kısa sürede bozulur.
- Montajda rulmanı yuvaya presle takarken kuvveti gövdeye uygulayın; keçelere veya bilya kafesine değil.
- Paralel iki milde hizasızlık sürtünmeyi katlar; mil tutucularını sabitlemeden önce arabayı boydan boya elle gezdirip takılma olmadığını doğrulayın.
- Yağlama: hafif makine yağı veya lityum gres; toz ortamda UU keçeli tip zorunludur.
İpucu: Rulman mil üzerinde tıkırtılı/kesik kesik hareket ediyorsa (stick-slip) sebep çoğu zaman hizasızlık veya aşırı sıkı yuvadır, rulman arızası değil.
Sık Sorulan Sorular
LM 12 UU ile LME 12 UU aynı mı? Mil çapı aynı (12 mm) ancak LM 21×30 mm, LME 22×32 mm dış ölçülüdür. Yuvaya göre doğru seriyi seçin.
Lineer rulman paslanmaz milde çalışır mı? Standart paslanmaz (304) yeterince sert değildir; bilyalar iz açar. Sertleştirilmiş 440C paslanmaz veya krom kaplı mil gerekir.
Lineer rulmanın ömrü nasıl hesaplanır? Rulman ömrü gibi yük-kapasite oranıyla hesaplanır, ancak sonuç saat yerine kilometre (toplam kat edilen yol) olarak verilir; ayrı bir yazıda ele alacağız.
Lineer Rulman, Mil ve Destekler Bir Arada
LM, LME, LMEK, LMEF, KH serileri, krom miller ve SBR/TBR destekler için lineer hareket kategorisine göz atın. Uygulamanıza uygun ürün için: +90 552 610 93 63 (İkitelli OSB, Başakşehir/İstanbul).