Eski kayışın üstündeki "SPA 1250", "B 52" veya "XPB 1800" yazısı, doğru yedeği bulmak için gereken her şeyi söyler: harf kısmı kayışın kesitini (genişlik ve yükseklik), sayı kısmı boyunu verir. Ancak boy sayısının inç mi, mm mi, iç boy mu etkin boy mu olduğu kodlama ailesine göre değişir; hata en çok burada yapılır. Bu rehber tüm yaygın kodları tek tabloda topluyor. Kayış tiplerini V kayışı tipleri yazımızda anlattık.
Klasik Kesitler: Z, A, B, C, D
DIN 2215 / ISO 4184 klasik V kayışlar harfle anılır. Kesit büyüdükçe iletilen güç artar:
| Kod | Üst Genişlik | Yükseklik | Min. Kasnak Çapı | Tipik Güç Aralığı |
|---|
| Z (10) | 10 mm | 6 mm | 50 mm | < 1 kW |
| A (13) | 13 mm | 8 mm | 75 mm | 1–5 kW |
| B (17) | 17 mm | 11 mm | 125 mm | 3–15 kW |
| C (22) | 22 mm | 14 mm | 200 mm | 10–40 kW |
| D (32) | 32 mm | 19 mm | 355 mm | > 30 kW |
Klasik kayışlarda boy çoğunlukla iç boy (Li) inç olarak yazılır: B 52 = B kesit, 52 inç ≈ 1320 mm iç boy. Avrupa yazımında aynı kayış 17 x 1320 Li şeklinde görülür. Bazı üreticiler etkin boyu (Ld) yazar; B kesitte Ld = Li + 43 mm civarıdır. Bu yüzden inç sayısı ile mm sayısını karıştırmayın: 52 inç boy ≠ 52 mm.
Dar Kesitler: SPZ, SPA, SPB, SPC
DIN 7753 dar ("SP" = special / wedge) kayışlar aynı genişlikte daha yüksek kesitle %50'ye kadar daha fazla güç iletir ve küçük kasnaklarda çalışabilir. Sanayide yeni tasarımların çoğu dar kesittir:
| Kod | Üst Genişlik | Yükseklik | Min. Kasnak Çapı | Boy Yazımı |
|---|
| SPZ | 9,7 mm | 8 mm | 63 mm | Ld (etkin boy), mm |
| SPA | 12,7 mm | 10 mm | 90 mm | Ld, mm |
| SPB | 16,3 mm | 13 mm | 140 mm | Ld, mm |
| SPC | 22 mm | 18 mm | 224 mm | Ld, mm |
SPA 1250 = SPA kesit, 1250 mm etkin (datum) boy. Dar kayışlarda boy daima mm ve etkin boydur; iç boyu ölçüp sipariş vermek 20–40 mm kısa kayış almanıza yol açar.
İpucu: SPA ve A kesitin genişlikleri yakın (12,7 / 13 mm) olduğu için birbirine karıştırılır, fakat SPA 2 mm daha yüksektir ve A kasnağında dipte oturur. Eski kayışı yeni kasnakta kullanmayın; kasnak kanal profiliyle kayış kesiti eşleşmelidir.
Tırtıllı Kayışlar: XPZ, XPA, XPB, AX, BX
Alt yüzü dişli (tırtıllı / cogged) kayışlar daha esnek olduğu için daha küçük kasnaklarda ve yüksek devirde çalışır, daha az ısınır. Kodlamada kesit harfinin önüne X gelir: XPA 1250 SPA 1250 ile aynı ölçüdedir, yalnızca tırtıllıdır. Klasik kesitte AX / BX / CX yazımı kullanılır (ör. AX 52). Tırtıllı V kayışları ve düz V kayışları aynı kasnakta çalışır; karıştırılabilir ancak bir sette hepsi aynı tip olmalıdır.
Boy Ölçüleri: Li, Ld (Lw), La
| Kısaltma | Anlamı | Nerede Kullanılır |
|---|
| Li | İç boy (iç çevre) | Klasik kayışlar (inç veya mm) |
| Ld / Lw | Etkin (datum / pitch) boy | Dar kayışlar, hesaplamalar |
| La | Dış boy (dış çevre) | Bazı otomotiv kayışları |
Dönüşüm yaklaşık: A kesit Ld = Li + 30 mm, B kesit +43 mm, C kesit +56 mm; SPZ La = Ld + 13 mm, SPA +18 mm, SPB +22 mm. Eski kayış elinizdeyse en güvenli yol, düz bir zeminde iç çevreyi şerit metreyle ölçüp kesiti kumpasla belirlemek, sonra tablodan koda gitmektir.
Kod Okuma Örnekleri
- A 41 → 13 mm klasik kesit, 41" ≈ 1041 mm iç boy (13 x 1041 Li).
- 17 x 1450 Li → B kesit, 1450 mm iç boy (≈ B 57).
- SPB 2240 → 16,3 mm dar kesit, 2240 mm etkin boy.
- XPZ 987 → 9,7 mm dar kesit, tırtıllı, 987 mm etkin boy.
- BX 60 → B kesit tırtıllı, 60" iç boy.
- 3V / 5V / 8V → Amerikan dar kesit (9 / 16 / 25 mm), boy 1/10 inç: 5V 1000 = 100" = 2540 mm dış boy.
Çoklu kayış tahriklerinde setin tamamını aynı marka ve boy toleransıyla ("matched set") değiştirin; farklı boydaki kayışlar yükü eşit paylaşmaz. Değişim sonrası gerginliği sehim yöntemiyle ayarlayıp 24 saat sonra tekrar kontrol edin.
Sık Sorulan Sorular
A 50 kayış kaç mm? İç boy 50 × 25,4 ≈ 1270 mm; etkin boy yaklaşık 1300 mm. Kesit 13 x 8 mm.
SPA yerine A kayış takılır mı? Acil durumda döner ama kanal dibine oturup kayar, ömrü kısa olur. Kasnak profili neyse o kesit kullanılmalıdır.
Kayış üzerindeki yazı silinmişse ne yapmalı? Üst genişliği kumpasla ölçün (10/13/17/22 klasik, 9,7/12,7/16,3 dar), iç çevreyi ölçüp tablodan kodu bulun; emin değilseniz kasnak kanal ölçüsünü bize iletin.
Tüm Kesit ve Boylarda V Kayışı
A, B, C, SPZ, SPA, SPB, XPA/XPB ve kanallı kayışlar için kayış kategorisine göz atın. Uygulamanıza uygun ürün için: +90 552 610 93 63 (İkitelli OSB, Başakşehir/İstanbul).