Alüminyum motor bloğunda, döküm redüktör kapağında veya ince sac somunda diş sıyrıldığında iki seçenek vardır: parçayı değiştirmek veya helikoil ile dişi yenilemek. Helikoil (diş tamir yayı), eşkenar dörtgen kesitli paslanmaz tel yaydır; bir üst ölçüde açılan dişe takılır ve içinde orijinal ölçüde, hatta orijinalinden daha dayanıklı bir diş oluşturur. Bu yazı ölçü seçimini ve adım adım uygulamayı anlatıyor. Diş açma temelleri için kılavuz ile diş açma yazımıza bakın.
Helikoil Ne Zaman Doğru Çözüm?
| Durum | Helikoil | Alternatif |
|---|
| Alüminyum/döküm gövdede sıyrılmış diş | Evet (ilk seçim) | Timesert (masif burç) daha pahalı, daha rijit |
| Yumuşak malzemede tasarımdan itibaren güçlendirme | Evet; paslanmaz diş alüminyumdan 2–3 kat dayanıklı | — |
| Bir üst ölçüye çıkmak mümkün | Hayır gerekmez | M8 → M10 kılavuz çekilir, cıvata değişir |
| Çok ince et kalınlığı (< 1,5d) | Sınırlı | Kaynak + yeniden delme, perçin somun |
| Yüksek sıcaklık, egzoz manifoldu | Evet (paslanmaz A2/A4) | Masif paslanmaz burç |
| Plastik gövde | Evet, düşük torkla | Metal insert (sıcak preslenen) |
| Kırık cıvata delikte kalmış | Önce cıvata çıkarılır | Ters kılavuz seti ile çıkar, sonra helikoil |
Ölçü Tablosu: Metrik Helikoil
| Diş | Matkap Çapı | STI Kılavuz | Standart Boy Seçenekleri (× d) | Helikoil Boyu (1,5d) |
|---|
| M3x0,5 | 3,2 mm | M3 STI | 1d, 1,5d, 2d | 4,5 mm |
| M4x0,7 | 4,2 mm | M4 STI | 1d, 1,5d, 2d | 6 mm |
| M5x0,8 | 5,2 mm | M5 STI | 1d, 1,5d, 2d, 2,5d | 7,5 mm |
| M6x1 | 6,3 mm | M6 STI | 1d, 1,5d, 2d, 2,5d, 3d | 9 mm |
| M8x1,25 | 8,4 mm | M8 STI | 1d, 1,5d, 2d, 2,5d, 3d | 12 mm |
| M10x1,5 | 10,5 mm | M10 STI | 1d, 1,5d, 2d, 2,5d, 3d | 15 mm |
| M12x1,75 | 12,5 mm | M12 STI | 1d, 1,5d, 2d, 2,5d, 3d | 18 mm |
| M14x2 | 14,5 mm | M14 STI | 1d, 1,5d, 2d | 21 mm |
| M16x2 | 16,5 mm | M16 STI | 1d, 1,5d, 2d | 24 mm |
STI (Screw Thread Insert) kılavuzu, helikoilin dış dişini açan özel kılavuzdur; normal bir üst ölçü kılavuzu kullanılamaz (adım aynı kalmalı, çap büyür). Metrik helikoil, ince diş helikoil (M8x1, M10x1,25 vb.: buji, sensör ve otomotiv) ve helikoil setleri (matkap + STI kılavuz + takma aparatı + dil kırıcı + yaylar) ayrı temin edilebilir; UNC/UNF için ayrı setler vardır.
İpucu: Boy seçimi: çelikte 1d yeter; alüminyum ve dökümde 1,5d–2d, plastikte 2d–2,5d seçin. Uzun helikoil tırnak sayısını artırır, kavrama dayanımını yükseltir.
Uygulama Adımları
- Delik: Eski dişi tablodaki çapla delin; matkabı deliğe dik tutun (dik değilse cıvata eğik oturur). Kör delikte helikoil boyu + 2 diş kadar derinlik bırakın.
- Diş: STI kılavuzunu kesme yağıyla (kesme yağı) çekin; alüminyumda her yarım turda geri alıp talaşı kırın. Talaşı basınçlı havayla veya fırçayla tamamen temizleyin.
- Takma: Helikoili takma aparatına (mandren tipi veya ön dişli) yerleştirin; dilin (tang) aparat çentiğine oturması gerekir. Saat yönünde, hafif baskıyla, ilk sarımı yüzeyin 0,25–0,5 mm altında kalacak şekilde vidalayın. Yüzeyden dışarı çıkan sarım cıvatayı bloke eder.
- Dil kırma: Dil kırıcı zımbayı dile dayayıp keskin bir çekiç darbesiyle kırın (M6 ve üzeri). Küçük ölçülerde pense ile kavrayarak da kırılır; kırılan dili delikten çıkarın (kör delikte mıknatıs).
- Kontrol: Orijinal cıvatayı elle vidalayın; takılıyorsa helikoil çarpılmış veya talaş kalmıştır. Sıkma torku standart cıvata torkudur.
- İsteğe bağlı: titreşimli yerde helikoil dış dişine bir damla yüksek mukavemet vida sabitleyici (yalnız dış yüzeye, iç dişe değil).
Dikkat: Helikoili aparat olmadan cıvatayla "itip" takmayı denemeyin: yay burulup çapı değişir, ilk sarım deliği kesmez ve helikoil kısa sürede çıkar. Aparat sarımı sıkıştırarak daraltır ve çapı küçültür; yerinde bırakıldığında yay açılıp dişe yaylanarak kilitlenir.
Kilitli (Screw-Lock) Helikoil ve Özel Tipler
- Kilitli helikoil: bir veya birkaç sarımı çokgen formdadır; cıvatayı sıkıştırarak titreşimde gevşemeyi engeller (havacılık, motor). Sökme-takma 15–20 tekrara kadar korunur.
- Dilsiz (tangless) helikoil: dil kırma adımı yoktur; kör delikte parça düşme riski ortadan kalkar, özel aparat ister.
- Malzeme: standart 1.4301 (A2) paslanmaz; deniz suyu ve kimya için A4 (1.4401); yüksek sıcaklık için Inconel; bakır bazlı (fosfor bronz) elektriksel iletkenlik için.
- Eski helikoili çıkarma: çıkarma aparatı (tırnaklı) ile saat yönünün tersine döndürün; sonra aynı STI diş yeni helikoil alır.
Helikoil mi Bujon (Timesert) mi?
| Özellik | Helikoil (yay) | Masif burç (Timesert, bujon) |
|---|
| Et kalınlığı ihtiyacı | Az (küçük dış çap) | Fazla (daha büyük delik) |
| Dayanım | Yüksek; paslanmaz diş | Çok yüksek; rijit |
| Uygulama | Set ile hızlı, aparat basit | Özel havşa + kılavuz + sürme aparatı |
| Sık sökülen diş (buji, tapa) | Kilitli tip önerilir | Daha uygun; sarım kayması yok |
| Maliyet | Düşük | Yüksek |
| Sıvı sızdırmazlığı (yağ tapası) | Sızıntı riski var; sıvı conta gerekir | İyi |
Sık Sorulan Sorular
Helikoil orijinal dişten dayanıklı mı? Alüminyum, döküm ve plastikte evet: paslanmaz yay yükü daha geniş alana yayar ve tırnak dayanımı ana malzemeninkini aşar. Çelik gövdede dayanım orijinale yakındır.
Helikoil deliği kaçırılırsa (fazla büyük delinirse) ne yapılır? Bir üst ölçü helikoil (ör. M8 yerine M10) veya masif burç kullanılır. Kaçık STI dişe takılan helikoil tutmaz.
Hangi tork uygulanır? Orijinal cıvata için üreticinin standart torku; helikoil tork değiştirmez. Yumuşak malzemede aşırı tork STI dişi (ana malzemeyi) sıyırır, helikoili değil.
Helikoil Setleri ve Diş Tamir Yayları
Metrik, ince diş ve UNC helikoil yayları, setler ve aparatlar için helikoil kategorisine göz atın. Uygulamanıza uygun ürün için: +90 552 610 93 63 (İkitelli OSB, Başakşehir/İstanbul).